Đình công mùa giáp Tết - sự bế tắc trong quan hệ lao động

Cập nhật: 08:00 | 18/01/2018
Chỉ còn 1 tháng nữa là đến Tết, bên cạnh số ít người hân hoan với khoản thưởng Tết chót vót hàng trăm triệu đồng, vẫn còn nhiều công nhân nghèo buồn bã ngồi "canh" xưởng mà lòng rối bời vì bị giảm lương, cắt thưởng, thậm chí sắp mất việc làm... 

Cuối năm, rời đám cưới con của người bạn, tôi tình cờ gặp lại một chị đồng hương tri kỷ. Mới vài năm không gặp mà chị thay đổi nhiều quá, gương mặt thanh tú với cặp mắt vui tươi ngày trước giờ đã hằn những nếp chân chim. Tôi rủ chị đi uống ly cà phê để hàn huyên tâm sự. Khi câu chuyện đã gần tàn, chị buông thõng:

- Chắc Tết này chị không về quê được cô ạ.

Tôi hơi ngạc nhiên:

- Sao thế, chị không về thì ở lại đây làm gì?

- Tàu xe quà cáp tốn kém, mà lương thưởng chán lắm cô ạ. Chỗ làm bây giờ chỉ mong sao công ty trả đủ lương là mừng chứ đừng nói gì đến thưởng. Thôi, mình phải về đây, vì tối nay còn làm ca đêm - chị buồn rầu đáp lại và chúng tôi chia tay.

Về đến nhà, câu chuyện của chị bạn vẫn còn dư âm khiến tôi nghèn nghẹn. Thế mà báo chí cuối năm vẫn đưa tin nơi này lãi nhiều tỷ, nơi kia thưởng vài trăm triệu. Nhưng trên thực tế thì có biết bao góc khuất, vô số hoàn cảnh công nhân nghèo làm việc kiệt sức và bị đối xử bạc đãi, vô tâm.

Vấn đề của đa số công nhân bậc thấp hiện nay không chỉ là mức lương bèo phải chi tiêu tằn tiện mới đủ sống, mà còn là vấn nạn tăng ca quá nhiều hay chậm trả lương. Cũng chính vì bức xúc với áp lực tăng ca, quá giờ cũng như chế độ thưởng Tết không hợp lý, sáng 12/1, hơn 6.000 công nhân của Công ty Panko Tam Thăng và Cty TNHH MTV Moon Chang Vina (cùng trong KCN Tam Thăng, Tp.Tam Kỳ, Quảng Nam) đồng loạt đình công đòi quyền lợi.

dinh cong mua giap tet su be tac trong quan he lao dong
Công nhân TNHH Moon Chang VinaCty đình công. (Ảnh: Tiền phong).

Những người công nhân đình công không giấu được vẻ mặt mệt mỏi, buồn bã và tủi thân. “Chúng tôi đi làm cả năm trời nhưng không có lương thưởng gì cả, vừa rồi Tết dương lịch cũng không có tiền thưởng. Mới đây công ty lại thông báo Tết âm lịch cũng sẽ không trả tháng lương thứ 13. Ngoài ra, nhiều chế độ khác của công ty hiện tại cũng đang ép công nhân quá đáng như việc quy định đi vệ sinh phải đúng giờ…” – chị Nguyễn Thị H. – công nhân công ty Moon Chang Vina nghẹn ngào nói với phóng viên báo Người lao động.

Theo một công nhân tại Panko, trước kia, công ty cam kết nếu hợp đồng lao động 1 năm thì Tết sẽ thưởng 100% lương tháng cuối cùng. Nhưng chiều ngày 11/1, công ty lại thông báo chỉ thưởng hơn 30% mức lương tháng cuối cùng nên mọi người tập trung tại đây để phản đối quyết định trên.

dinh cong mua giap tet su be tac trong quan he lao dong
Công nhân đình công tại Công ty may Nam Phương ngày 12/1 (ảnh: VnExpress).

Cũng trong ngày 12/1, trang Vnexpress đưa tin, hàng trăm công nhân Công ty may Nam Phương (Khu công nghiệp Tây Bắc, huyện Củ Chi, Tp.HCM) tiếp tục đến xưởng đòi trả lương. Họ yêu cầu giám đốc phải ra mặt để cam kết đóng bảo hiểm y tế, thất nghiệp, trả lương cho công nhân.

Chán nản và vô vọng là cảm xúc lan truyền trong đội ngũ thợ thuyền của Công ty may Nam Phương. Chị Cẩm Giang (25 tuổi, quê An Giang) buồn bã kể, giám đốc công ty chị đã "bặt tăm" hơn hai tuần, tài sản trong xưởng có dấu hiệu bị tẩu tán... nên công nhân phải chia nhau canh giữ, sợ không đòi được tiền. Nhiều người còn lo mất cả bảo hiểm thất nghiệp, nếu sang năm chẳng may có chuyện gì.

Không chỉ bị doanh nghiệp nợ lương, thiếu thưởng, nhiều công nhân đang mong chờ thưởngTết thì ngớ người khi công ty đột ngột thông báo... dừng hoạt động. Ví dụ, ngày 20/12, nhiều công nhân tại Công ty Valley View Việt Nam đi làm với tâm trạng hoang mang khi nhận được thông báo doanh nghiệp sẽ ngừng hoạt động từ 15/1/2018, tức là trước Tết Nguyên đán 1 tháng.

Anh Minh, một nhân viên công ty nói trên buồn rầu cho biết, anh đã làm việc tại đây nhiều năm. Cả gia đình trông chờ vào đồng lương còm cõi của anh. Nay anh thất nghiệp khi Tết đang tới gần khiến cả gia đình hụt hẫng, lo lắng. "Trong khi những người khác đang háo hức chờ đợi thưởng Tết thì tôi lại phải tìm việc làm mới".

Năm nào cũng vậy, cứ gần Tết Nguyên đán lại bắt đầu rộ lên chuyện thưởng, nghe nơi này vài chục triệu, nơi kia trăm triệu, giới công nhân cũng chộn rộn mong ngóng. Tiền thưởng Tết có ý nghĩa rất quan trọng đối với họ. Lương hằng tháng chỉ vừa đủ chi tiêu, mọi nhu cầu mua sắm, phụng dưỡng cha mẹ, thăm quê quán... hay các khoản thanh toán công nợ đều trông chờ vào tiền thưởng cuối năm. Cũng vì vậy, sau một năm vất vả làm việc, khi chủ doanh nghiệp không thực hiện cam kết thưởng Tết, những người công nhân chỉ còn cách đình công, tụ tập gây áp lực để đòi chút quyền lợi còm cõi.

Tuy nhiên, hầu hết các vụ đình công này đều là tự phát, hiệu quả không cao. Một phần do hiểu biết pháp luật của người lao động còn hạn chế trong khi các quy định về đình công còn phức tạp và nhiều bất cập. Để được xem là hợp pháp, các cuộc đình công phải do Công đoàn đứng ra tổ chức. Nhưng trong hoạt động đại diện và bảo vệ lợi ích của người lao động, các tổ chức Công đoàn cơ sở hiện nay thể hiện rất mờ nhạt. Thậm chí nhiều doanh nghiệp vốn nước ngoài còn không có Công đoàn. Điều này lại cho thấy sự yếu kém và vô trách nhiệm của giới chức địa phương và quản lý ngành dọc.

Trong khoảng vài năm trở lại đây, thay vì coi đình công như vũ khí sau cùng để giải quyết tranh chấp lao động tập thể, người lao động coi đình công như công cụ đầu tiên nhằm đòi hỏi chủ lao động phải giải quyết quyền lợi của họ.

Nhiều trường hợp, mặc dù người lao động đã "đi kêu", nhưng không có cơ quan chức năng nào đứng ra giải quyết tranh chấp quyền lợi của hàng trăm công nhân. Những câu trả lời mà người lao động nhận được từ chính quyền thường là "về thương lượng lại với giám đốc doanh nghiệp" hoặc "cần phải có thời gian để tìm hiểu thêm". Và trong khoảng thời gian các cơ quan này "tìm hiểu thêm" thì nhiều công nhân sống cảnh "màn trời, chiếu đất", không đủ tiền để trang trải cuộc sống.

Từ một góc nhìn khác, đình công biểu hiện sự bế tắc trong quan hệ lao động, khi có xung đột giữa người lao động và giới chủ. Mà mâu thuẫn ấy bắt nguồn từ nhiều lý do. Có thể là do sự khác biệt về văn hoá và hành vi trong các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI. Sự khác biệt về hành vi ứng xử có thể gây nên sự thiếu hiểu biết lẫn nhau, làm cho quan hệ chủ - thợ trở nên căng thẳng. Khi không được giải toả kịp thời, do thiếu đối thoại cần thiết giữa chủ và thợ, giữa quản lý và nhân viên, dẫn đến sự bùng phát mâu thuẫn và hệ quả tất yếu của nó là đình công.

Cũng có thể vì người nước ngoài quen với cách quản lý đòi hỏi tác phong công nghiệp, trong khi đó người lao động Việt bậc thấp lại chưa đạt đến trình độ này. Điều đó sẽ tạo nên mâu thuẫn.

Một lý do nữa là hệ thống thanh kiểm tra hoạt động chưa hiệu quả, không bao phủ hết được các doanh nghiệp không thuộc sở hữu nhà nước dẫn đến hiện tượng không hiểu luật, vi phạm luật lao động ở các doanh nghiệp này khá phổ biến. Sự vi phạm đó là mầm mống phát sinh mâu thuẫn, nhiều khi dẫn đến đình công.

Vẫn biết giữa các doanh nghiệp có đặc thù về ngành nghề và hiệu quả kinh doanh khác nhau, nên mức đãi ngộ, lương thưởng cho công nhân rất khác biệt. Song, bức tranh lương thưởng vào dịp cuối năm "nơi sáng lóa, chỗ mịt mùng" khiến người ta thấy cám cảnh cho đời sống công nhân nghèo. Thu nhập bấp bênh, bị đối xử bất công, và mơ hồ về tương lai, luôn trong thế bị động... đó là bối cảnh sống và làm việc hiện nay của đa số người lao động ở các khu công nghiệp.

Diệu Thu

Tổng hợp